Podręcznik uczestnika z objaśnieniami, przykładami i ćwiczeniami do samodzielnej nauki
6. Rozkład danych
Mediana mówi o położeniu środka, ale nie pokazuje całego kształtu danych. Dwa zbiory mogą mieć podobne mediany i zupełnie różny rozrzut. Histogram dzieli oś liczbową na przedziały i zlicza wartości w każdym z nich. Sąsiednie słupki opisują sąsiednie zakresy tej samej wielkości, a nie osobne kategorie.
W04 pełny zakres i jawne zbliżenie
W zbiorze 719 wartości drgań leży poniżej 1,75 mm/s, a jedna wynosi 4,850 mm/s. Pełny zakres pokazuje odseparowany pomiar, lecz utrudnia odczytanie centrum. Dlatego używamy dwóch paneli z tymi samymi granicami przedziałów i tą samą skalą liczebności. Prawy panel jest wyraźnie opisanym zbliżeniem.
drgania = df["drgania"].dropna().to_numpy()
granice = np.histogram_bin_edges(drgania, bins="fd")
liczebnosci, _ = np.histogram(drgania, bins=granice)
assert liczebnosci.sum() == 720
q1, mediana, q3 = np.quantile(drgania, [0.25, 0.5, 0.75])
print(len(granice) - 1, q1, mediana, q3)
fig, osie = plt.subplots(1, 2, figsize=(11, 5), sharey=True,
layout="constrained")
for ax in osie:
ax.hist(drgania, bins=granice, color="#1F4E79",
edgecolor="white", linewidth=0.5)
ax.axvline(mediana, color="#A64824", linestyle="--",
linewidth=1.5, label="Mediana 1,2425")
ax.set_xlabel("Drgania [mm/s]")
ax.grid(axis="y", alpha=0.2)
ax.set_axisbelow(True)
osie[0].set(ylabel="Liczba pomiarów", title="Pełny zakres n = 720")
osie[0].annotate("4,850 mm/s", xy=(4.85, 1), xytext=(3.0, 25),
arrowprops={"arrowstyle": "->"}, fontsize=11)
osie[1].set(xlim=(0.7, 1.8), title="Zbliżenie 0,7–1,8 mm/s")
osie[1].legend(fontsize=10)
fig.suptitle("Rozkład drgań i jeden odseparowany pomiar")
zapisz(fig, "M4_W04_histogram_drgania.png")
Reguła FD dobiera szerokość przedziału z rozstępu międzykwartylowego i liczebności. Jest punktem wyjścia, nie gwarancją najlepszego obrazu. W tym zbiorze otrzymujemy 84 przedziały w pełnym zakresie. Porównaj również 15 i 30 przedziałów: zbyt szerokie mogą ukryć strukturę, a zbyt wąskie nadmiernie eksponować drobne wahania liczebności.
Jak czytać histogram

Rysunek 4. Rozkład 720 pomiarów drgań, 1.01–14.02.2026. Źródło: pomiary_clean.csv. Oba panele używają tych samych 84 przedziałów i wspólnej skali pionowej. Zbliżenie po prawej nie obejmuje jednego pomiaru 4,850 mm/s; jest on widoczny w pełnym zakresie po lewej.
W przedziale od 1,0 do 1,5 mm/s mieści się 649 pomiarów. Pojedyncza wysoka wartość wydłuża prawy zakres rozkładu. Nie usuwa się jej po to, aby centrum „lepiej wyglądało”. Zbliżenie jest uczciwe, gdy pełny zakres pozostaje dostępny, a pominięcie jest jawnie opisane.
Przedziały i liczebności
Wysokość słupka oznacza liczbę pomiarów w przedziale. Zmiana granic może przesunąć wartości do sąsiednich słupków i zmienić wrażenie kształtu. Dlatego przy porównywaniu grup stosuj te same granice, a przy różnych liczebnościach rozważ udział lub gęstość. Gęstość nie oznacza liczby rekordów; jej interpretacja uwzględnia także szerokość przedziału.
Histogram nie pokazuje kolejności czasu ani identyfikatora każdego pomiaru. Nie dowiesz się z niego, czy wysoka wartość wystąpiła raz, w jakim trybie pracowało urządzenie ani co działo się przed zdarzeniem, dopóki nie wrócisz do rekordów źródłowych. W tym przykładzie adnotacja wskazuje wartość, nie diagnozę jej przyczyny.
Ćwiczenie w notebooku
Narysuj rozkład temperatury i porównaj 10, 20 oraz 40 przedziałów. Wybierz jeden wariant, zapisz go jako M4_C04_histogram_temperatura.png i uzasadnij wybór. Sprawdź, czy suma liczebności wynosi 720. Nie opisuj wielomodalności tylko dlatego, że jeden wariant ma kilka drobnych lokalnych szczytów.
W05 porównanie rozkładów urządzeń
Wykres pudełkowy porządkuje wiele rozkładów na wspólnej skali. Pudełko obejmuje Q1–Q3, kreska w środku oznacza medianę. Przy whis=1.5 wąsy kończą się na najbardziej skrajnych obserwacjach mieszczących się w granicach Q1 − 1,5 × IQR oraz Q3 + 1,5 × IQR. Pozostałe punkty są rysowane osobno.
Wąsy nie muszą sięgać samych granic reguły i nie oznaczają tu minimum oraz maksimum całego zbioru. Granice liczymy oddzielnie dla każdego urządzenia. Dlatego status punktu względem lokalnego pudełka może być inny niż względem rozkładu wszystkich urządzeń razem.
kolejnosc = ranking.sort_values("mediana")["urzadzenie"].tolist()
grupy = [df.loc[df["urzadzenie"].eq(u), "drgania"].dropna()
.to_numpy() for u in kolejnosc]
etykiety = [u + "\nn=90" for u in kolejnosc]
fig, osie = plt.subplots(1, 2, figsize=(11, 5),
layout="constrained")
for ax in osie:
ax.boxplot(
grupy, tick_labels=etykiety, whis=1.5, showfliers=True,
patch_artist=True,
boxprops={"facecolor": "#B7CBD9", "edgecolor": "#1F4E79"},
medianprops={"color": "#A64824", "linewidth": 1.8},
flierprops={"marker": "o", "markersize": 3}
)
ax.set(xlabel="Urządzenie", ylabel="Drgania [mm/s]")
ax.tick_params(axis="x", labelsize=12)
ax.grid(axis="y", alpha=0.2)
osie[0].set(ylim=(0.65, 5.1), title="Pełny zakres")
osie[1].set(ylim=(0.7, 1.75), title="Zbliżenie 0,70–1,75 mm/s")
fig.suptitle("Urządzenia różnią się położeniem rozkładów drgań")
zapisz(fig, "M4_W05_boxplot_drgania_urzadzenie.png")
Kolejność według median ułatwia powiązanie z W01. W obrębie każdego panelu wszystkie urządzenia mają tę samą skalę. Panele mają różne zakresy pionowe, jawnie podane w tytułach. Nie porównuj wysokości pudełka z lewego panelu z wysokością pudełka z prawego.
Co dodaje wykres pudełkowy

Rysunek 5. Rozkłady drgań według urządzenia, n = 90 w każdej grupie, 1.01–14.02.2026. Źródło: pomiary_clean.csv. Pudełka Q1–Q3, mediany, wąsy według reguły 1,5 × IQR. Zbliżenie nie obejmuje punktu U-05 równego 4,850 mm/s, widocznego po lewej.
Ranking W01 pokazał tylko osiem median. Tutaj widzisz również rozrzut środkowej części danych i punkty poza lokalnymi wąsami. Nie uznawaj jednak nakładania pudełek lub jego braku za gotowy test istotności różnic. Obraz opisowy nie zastępuje odpowiedniego modelu statystycznego.
Nietypowość zależy od kontekstu
Dla wszystkich drgań razem Q1 wynosi 1,1320, Q3 wynosi 1,3515, a IQR 0,2195 mm/s. Reguła globalna wskazuje między innymi niskie wartości 0,781 i 0,786 mm/s. Obie pochodzą z U-01 i mieszczą się w jego lokalnych granicach. Nie są tym samym rodzajem sygnału co odseparowany wysoki wynik U-05.
Punkt poza wąsem nie jest automatycznie błędem czujnika. Pozostaw wartość i opisz potrzebę sprawdzenia źródła, warunków pracy lub zapisu zdarzeń. Nie zmieniaj danych, aby pozbyć się punktów z wykresu.
Sprawdź rozumienie 4
Czy wąsy na tym wykresie muszą sięgać minimum i maksimum grupy? Czy punkt oznaczony jako nietypowy dla wszystkich urządzeń razem musi leżeć poza wąsami swojego urządzenia? Wyjaśnij obie odpowiedzi na przykładzie U-01.