Podręcznik uczestnika z objaśnieniami, przykładami i ćwiczeniami do samodzielnej nauki
8. Narracja dostępność i kontrola jakości
Wykres jest częścią komunikatu. Tytuł ustawia pytanie lub podaje główną obserwację, podpis wyjaśnia sposób obliczenia, a komentarz wskazuje znaczenie i ograniczenie. Te elementy powinny się uzupełniać. Odbiorca nie powinien potrzebować kodu, aby ustalić, co oznacza oś pionowa.
Od tytułu neutralnego do informacyjnego
„Mediana energii według hali i okresu” jest poprawnym tytułem neutralnym. „Hala A ma niższe mediany w obu okresach” eksponuje potwierdzoną obserwację. „Hala A jest najbardziej efektywna” dopisuje ocenę, której ta miara nie uzasadnia. Lepsza narracja nie oznacza odważniejszego twierdzenia, lecz precyzyjniejsze dopasowanie słów do wyniku.
Cztery warstwy opisu W03
|
Warstwa |
Przykład |
|---|---|
|
Tytuł |
Hala A ma niższe mediany w obu okresach |
|
Podpis |
Mediany energii przypisanej do pomiaru w kWh, według hali i okresu; styczeń pełny, luty 1–14; źródło M3-P05; liczebności podane przy rysunku 3 |
|
Obserwacja |
Dla Hali A mediany wynoszą 13,160 kWh w styczniu i 13,080 kWh w części lutego; w obu okresach są niższe niż dla B i C |
|
Ograniczenie |
Różne składy urządzeń i niepełny luty nie pozwalają na tej podstawie ocenić efektywności ani trwałego trendu |
Adnotacja służy skierowaniu uwagi na konkretny element, na przykład punkt 4,850 mm/s. Powinna wskazywać sprawdzony fakt. Napis „awaria czujnika” byłby diagnozą, a „wartość do sprawdzenia” odpowiada stanowi wiedzy w naszym projekcie.
Krótka narracja analityczna
Po pokazaniu obrazu zapisz dwa lub trzy zdania: co widzisz, na jakich danych opiera się obserwacja i czego nie rozstrzygasz. Liczby podawaj tylko wtedy, gdy pomagają zrozumieć wynik. Wszystkie liczby, nazwy grup i porównania muszą mieć wskazane miejsce w tabeli lub obliczeniu.
Przykład dla W06: „W 720 kompletnych parach temperatury i drgań obserwujemy dodatnią zależność liniową, r ≈ 0,644. Wynik obejmuje wiele urządzeń i zachowany pomiar 4,850 mm/s. Nie rozstrzyga kierunku przyczynowego ani przyczyny nietypowej wartości”.
Dostępność jest częścią poprawności
Odbiorca może czytać na małym ekranie, wydrukować książkę w szarości albo korzystać z czytnika ekranu. Sam kolor nie może być jedynym sposobem odróżnienia serii. Dodaj etykiety, różne style linii, kształty lub kreskowanie — zależnie od typu wykresu. Usuń dekoracje, które utrudniają odczyt danych.
Rozmiar czcionki oceniaj w docelowej wielkości obrazu, a nie po powiększeniu w notebooku. Sprawdź kontrast napisów, linię mediany, jasne serie i legendę. Przezroczystość użyteczna na ekranie może okazać się zbyt słaba po wydruku. Nie ściskaj wszystkich informacji do jednego małego panelu.
Tekst alternatywny
Tekst alternatywny opisuje istotny przekaz obrazu osobie, która go nie widzi. „Wykres słupkowy” to zbyt mało. Dla W01 możesz napisać: „Osiem urządzeń uszeregowanych według mediany drgań. U-05 ma najwyższą medianę 1,3735 mm/s, następne są U-08 i U-07. Każda mediana opiera się na 90 pomiarach; ranking nie ocenia stanu technicznego”.
Przechowuj opis w tabeli narracji, a podczas publikacji przypisz go do obrazu w edytorze dokumentu lub Moodle. Sam zapis pliku PNG nie gwarantuje przeniesienia tekstu alternatywnego do miejsca publikacji. Podpis widoczny pod rysunkiem i tekst alternatywny pełnią różne role, choć mogą częściowo powtarzać fakty.
Pięć obszarów kontroli
|
Obszar |
Pytanie przed publikacją |
|---|---|
|
Dane |
Czy wartości, pary, agregacja, liczebności i braki odpowiadają tabeli źródłowej? |
|
Obraz |
Czy zakresy, kolejność, jednostki i legenda są poprawne, a zbliżenia jawne? |
|
Narracja |
Czy każde twierdzenie ma oparcie w danych i zachowuje ograniczenia? |
|
Dostępność |
Czy przekaz działa bez koloru i przy docelowym rozmiarze, a obraz ma opis alternatywny? |
|
Eksport |
Czy zapisany plik otwiera się, ma właściwą nazwę i nie ucina podpisów ani etykiet? |
Udany zapis fig.savefig() potwierdza wykonanie operacji, nie gotowość publikacji. Otwórz wynikowy plik i sprawdź wszystkie pięć obszarów. Po istotnej zmianie danych lub kodu powtórz kontrolę.
Model językowy jako pomoc redakcyjna
LLM może zaproponować krótszy tytuł, poprawić czytelność podpisu lub wskazać zbyt mocne sformułowanie. Nie traktuj płynnej wypowiedzi jako dowodu. Podaj modelowi sprawdzone wyniki, zakres analizy i zakazane nadinterpretacje; udostępniaj wyłącznie dane, do których przekazania masz uprawnienia.
Przykładowe polecenie: „Na podstawie podanych median przygotuj neutralny tytuł, krótki podpis i dwa zdania obserwacji. Hala A: styczeń 13,160, luty 13,080; B: 14,790 i 14,695; C: 14,645 i 14,760 kWh na pomiar. Styczeń obejmuje 31 dni, luty dni 1–14. Nie oceniaj efektywności, nie podawaj przyczyn i nie formułuj prognoz. Zachowaj informację o niepełnym lutym”.
Weryfikacja zdanie po zdaniu
Jeśli odpowiedź brzmi „Hala A jest najbardziej efektywna i konsekwentnie poprawia wyniki”, rozdziel dwa twierdzenia. Pierwsze wymaga miary efektywności i porównywalnych warunków, których tu nie ma. Drugie sugeruje trwałą poprawę na podstawie zaledwie dwóch nierównych okresów. Oba wymagają korekty, mimo że liczby mogły zostać przepisane poprawnie.
Zapisz rzeczywisty prompt, odpowiedź, kontrolę, werdykt i uzasadnienie w docs/rejestr_uzycia_LLM.csv, w polu modul podając M4. Rozróżniaj: przyjęto, poprawiono i odrzucono. Nie zapisuj przykładowej rozmowy z książki jako własnej wykonanej konsultacji. Jeśli pracujesz offline bez modelu, wykonaj ten sam audyt samodzielnie; użycie LLM nie jest warunkiem ukończenia lektury.
Ćwiczenie audytorskie
Wyobraź sobie W03 z osią zaczynającą się od 12 kWh, sześcioma przypadkowymi kolorami, bez jednostki, liczebności i dat, zatytułowany „Hala A wygrywa dzięki oszczędnościom”. Wskaż co najmniej pięć problemów. Rozdziel błąd danych, błąd obrazu i nieuzasadnioną interpretację. Nie nazywaj każdej wady „złym kolorem”.
W notebooku możesz zachować celowo wadliwy wariant jako M4_C06_przed.png, wyraźnie oznaczony jako ćwiczenie. Poprawioną wersję W03 zapisz pod nazwą końcową. Porównaj oba obrazy i zanotuj, co dokładnie naprawia każda zmiana.
Sprawdź rozumienie 6
LLM poprawnie przepisał sześć median, ale nazwał halę o niższej medianie energii „najbardziej efektywną”. Czy możesz przyjąć ten opis? Co zachowasz, co poprawisz i jak udokumentujesz decyzję?
Tabela narracji łączy obraz z dowodem
Sześć końcowych plików powinno mieć sześć odpowiadających im wierszy opisu. Poniższy kod tworzy szkielet tabeli przy pierwszym uruchomieniu. Jeśli tabela już istnieje, odczytuje ją, aby ponowny start notebooka nie usuwał Twoich opisów i decyzji.
nazwy = [
"M4_W01_ranking_drgan.png", "M4_W02_energia_dzien.png",
"M4_W03_energia_okres_lokalizacja.png",
"M4_W04_histogram_drgania.png",
"M4_W05_boxplot_drgania_urzadzenie.png",
"M4_W06_temperatura_drgania.png"
]
powiazania = ["M3-P03", "M3-P05 rozwinięcie dzienne", "M3-P05",
"M3-P01", "M3-P01 i M3-P03", "M3-P06"]
pola = ["id_wykresu", "id_pytania", "wynik_zrodlowy", "plik",
"tytul", "podpis", "obserwacja", "ograniczenie",
"tekst_alternatywny", "status_qc"]
plik_narracji = TABLES / "M4_tabela_narracji.csv"
if not plik_narracji.exists():
wiersze = []
for i, nazwa in enumerate(nazwy):
wiersz = dict.fromkeys(pola, "")
wiersz.update(
id_wykresu=f"M4-W{i + 1:02d}",
id_pytania=powiazania[i],
plik=f"outputs/figures/{nazwa}",
status_qc="NIE_SPRAWDZONO"
)
wiersze.append(wiersz)
pd.DataFrame(wiersze, columns=pola).to_csv(
plik_narracji, index=False, encoding="utf-8"
)
narracja = pd.read_csv(plik_narracji, dtype="string",
keep_default_na=False)
assert narracja.columns.tolist() == pola
assert narracja["id_wykresu"].is_unique and len(narracja) == 6
display(narracja)
Uzupełnij pola własnymi sprawdzonymi opisami. Wynik_zrodlowy ma wskazywać plik lub konkretne obliczenie, nie ogólne „dane”. W polu plik zachowaj ścieżkę względem projektu. Po edycji ramki zapisz ją przez narracja.to_csv(plik_narracji, index=False, encoding="utf-8").
Statusy oznaczają: NIE_SPRAWDZONO — brak audytu, DO_POPRAWY — wykryty problem, GOTOWY — zakończona kontrola pięciu obszarów. Kod nie przyznaje ostatniego statusu automatycznie. Gdy wykres zmieni się po kontroli, zaktualizuj opis i ponownie oceń gotowość.